Afwisseling in de voeding is belangrijk. Het zorgt ervoor dat u met plezier en smaak blijft eten. Ook zorgt het ervoor dat u alle noodzakelijke voedingsstoffen binnen krijgt. Bij het diabetesdieet kunt u binnen uw maaltijden variëren door een voedingsmiddel met koolhydraten uit het dagmenu weg te laten en te vervangen door een ander voedingsmiddel met ongeveer evenveel koolhydraten. De totale hoeveelheid koolhydraten in de maaltijd moet ongeveer gelijk blijven. Hiervoor kunt u deze variatielijst gebruiken.

Brood

Brood bevat koolhydraten, eiwitten, voedingsvezels, diverse vitamines en mineralen. Voedingsvezelrijke of volkoren broodsoorten hebben de voorkeur. In plaats van 1 snee brood (±15 gram koolhydraten) kunt u nemen:

  • 2 (volkoren) beschuiten, 2 sneetjes knäckebröd, 2 crackers

  • 1 snee donker roggebrood

  • 1 ½ snee licht roggebrood

  • 2 sneetjes koolhydraatarm brood

  • 3 sneetjes stokbrood

  • ½ krentenbol

  • 1 snee krenten- of rozijnenbrood zonder spijs

  • 1 voorgesneden plakje ontbijtkoek

  • 150 ml pap zonder suiker

  • 150 ml yoghurt met 1 eetlepel muesli zonder suiker

  • 150 ml melk met 3 eetlepels cornflakes

Halvarine, margarine, roomboter en olie

Halvarine, margarine, roomboter en olie bevatten geen koolhydraten, zij bestaan bijna alleen uit vet. Het is belangrijk om op uw vetgebruik te letten, zowel op de totale hoeveelheid vet als op het soort vet. Vetten zijn nodig in een gezonde voeding, ze leveren energie, vitamine A, D en E en zijn bouwstoffen voor het lichaam. Een vrouw heeft ongeveer 50 gram en mannen ongeveer 65 gram vet per dag nodig. Als u wilt afvallen of u moeite heeft om op een gezond gewicht te blijven, eet dan niet meer dan bovenstaande hoeveelheden, want vet levert wel veel calorieën. Er is gezond vet (onverzadigd vet) en minder gezond vet (verzadigd vet). Verzadigd vet kan het cholesterolgehalte in het bloed laten stijgen en dit verhoogt de kans op hart- en vaatziekten. Roomboter en margarine in een wikkel (= pakje) zijn minder geschikt in verband met de hoeveelheid verzadigd vet. U kunt beter vetten uit kuipjes of flessen gebruiken, want deze bevatten meer onverzadigde vetten. Aan halvarine en margarine wordt vitamine A en D toegevoegd. Besmeer daarom elke snee brood.

Kaas

Kaas bevat geen koolhydraten, maar wel veel verzadigd vet. Niet alle kazen zijn even vet. De voorkeur gaat uit naar magere kaassoorten. Minder vette kaassoorten zijn 20+, 30+ en 40+ kaas, magere smeerkaas en Zwitserse strooikaas. Ook cottage cheese bevat geen koolhydraten en weinig vet, en is lekker in combinatie met bijvoorbeeld tomaat of kruiden.

Vleeswaren

Vleeswaren bevatten meestal geen of weinig koolhydraten. De magere soorten hebben de voorkeur. Magere vleeswaren zijn fricandeau, ham, rosbief, kalkoenfilet, kipfilet, magere rollade, filet American, casselerrib, gekookte (niet gelardeerd) lever, rookvlees, tong, zelfbereid mager vlees of kip zonder vel. Eet de vettere soorten bij uitzondering. Vette vleeswaren zijn: alle worstsoorten, bacon, spek, paté, pekelvlees, zure zult en gebraden gehakt.

Zoet broodbeleg

Zoet brood beleg bevat koolhydraten en soms ook vet. In plaats van halvajam of light jam (± 4 gram koolhydraten) kunt u kiezen voor:

  • appelschijfjes

  • aardbeien

  • plakjes banaan

In plaats van jam (± 10 gram koolhydraten) voor 1 snee kunt u nemen:

  • (appel)stroop

  • honing

  • marmelade

  • vruchtenhagelslag

  • (gestampte) muisjes

Bij uitzondering kunt u kiezen voor chocoladepasta, -hagelslag of -vlokken, deze bevatten namelijk meer verzadigd vet.

Overig broodbeleg

Naast kaas, vleeswaren en zoet broodbeleg zijn er nog andere mogelijkheden voor beleg op brood. Verse groente en groentespread leveren geen of weinig vet en vrijwel geen koolhydraten. Ook pindakaas en ongezoete notenpasta bevatten weinig koolhydraten, maar wel veel vet. U kunt deze naar wens gebruiken.

Ei

Ei bevat geen koolhydraten.

Melk en melkproducten

Melkproducten bevatten koolhydraten (melksuiker), eiwitten en (verzadigd) vet. Bij de keuze van melk of melkproducten hebben de magere of halfvolle soorten de voorkeur. In plaats van 250 ml (1 beker) halfvolle melk (12 gram koolhydraten) kunt u nemen:

  • 300 ml karnemelk

  • 300 ml yoghurtdrank zonder toegevoegd suiker

  • 300 ml yoghurt naturel

  • 200 ml magere vruchtenyoghurt zonder toegevoegd suiker

  • 150 ml vla zonder toegevoegd suiker

Magere kwark en cottage cheese bevatten geen koolhydraten en weinig vet. U kunt ze eventueel vermengen met bijvoorbeeld tomaat, bieslook, peterselie, ui, peper, kerrie of andere kruiden.

Soep

Soep kan bij de maaltijd worden genomen, maar ook als tussendoortje. Bouillon of heldere soep met groenten en vlees bevat nauwelijks koolhydraten. Een kop gebonden soep (bijvoorbeeld met vermicelli, bloem of rijst) bevat wel koolhydraten (± 8 gram) en kan bij een warme maaltijd gebruikt worden in plaats van 1 aardappel. Een peulvruchtensoep kan de gehele warme maaltijd vervangen (zie ook ‘de vervanging van aardappelen’).

Vlees, kip, vis en vleesvervangers

Vlees, kip en vis bevatten geen koolhydraten, tenzij bij de bereiding bloem of paneermeel toegevoegd is, zoals bijvoorbeeld bij gehakt, een gepaneerde schnitzel of een lekkerbekje. Kies bij voorkeur:

  • magere vleessoorten, zoals magere runderlappen, tartaar, biefstuk, entrecote, mager rundergehakt, fricandeau, varkensfilet, varkenshaas, magere hamlappen, mager lams- of kalfsvlees,

  • kip (zonder vel) en kalkoen

  • magere vissoorten, zoals kabeljauw, koolvis, schelvis, schol, bot, forel, tong, tarbot, poon, tonijn, wijting en mosselen

  • vette vissoorten, zoals verse zalm, haring en makreel.

Kies bij uitzondering:

  • hamburger

  • slavinken

  • schouderkarbonade

  • worst

  • vissticks

  • lekkerbekje

  • kibbeling

Vegetarische vleesvervangers bevatten koolhydraten. Op de verpakking van de kant en klare vleesvervangers staat de hoeveelheid koolhydraten per portie. De hoeveelheid koolhydraten kan per portie behoorlijk verschillen.

Jus of saus

Vetten en oliën leveren geen koolhydraten. Ze bestaan voor 80-100% uit vet. Oliën en vetten in flessen, flacons en kuipjes bevatten onverzadigd vet. Deze hebben de voorkeur bij het bereiden van de maaltijd. Hoe zachter het vet, hoe beter. U kunt magere jus maken door per persoon 1 eetlepel (15 gram) margarine, bak- en braadvet of olie te gebruiken bij de bereiding van het vlees of kip. Na het braden kunt u hier water aan toevoegen en de jus verder op smaak brengen met een gesnipperd uitje, tomaat, kruiden en specerijen. Voor saus kunt u het beste uitgaan van magere bouillon of halfvolle melk. Als bindmiddel kunt u aangemengde bloem of maïzena gebruiken. Deze sauzen bevatten bij matig gebruik kleine hoeveelheden koolhydraten. Let op: hoe dikker de saus, hoe meer koolhydraten de saus bevat. Rode sauzen bevatten, in tegenstelling tot witte sauzen, weinig tot geen vet, maar wel meer koolhydraten. Halvanaise, sla- of fritessaus zijn minder vet dan mayonaise.

Aardappelen en vervanging

Aardappelen en vervangers zoals rijst, mie en pastasoorten zijn de belangrijkste koolhydraatleveranciers van de warme maaltijd. In plaats van 3 kleine aardappelen (150 gram, 27 gram koolhydraten) kunt u nemen:

  • 200 gram stamppot

  • 150 gram aardappelpuree

  • 100 gram gare (volkoren) macaroni, spaghetti, mie

  • 150 gram gare peulvruchten (witte of bruine bonen, kapucijners, linzen )

  • 100 gram gekookte zilvervliesrijst

  • 100 gram gekookte couscous

  • 75 gram patates frites

  • 5 sneetjes stokbrood

  • 250 ml peulvruchtensoep

  • ½ roti

Zilvervliesrijst en volkoren pasta bevatten meer vezels dan de witte soorten en hebben daarom de voorkeur.

Groenten

Verse groenten bevatten weinig koolhydraten, maar wel veel vezels, vitamines en mineralen. Gemiddeld levert een opscheplepel (50 gram) groente 2 gram koolhydraten. Aanbevolen wordt dagelijks 250 gram groente te eten. Dit kan bij de warme maaltijd, maar het kan ook als rauwkost bij de lunch of tussendoor gegeten worden. Doperwten, maïs en schorseneren bevatten meer koolhydraten, 5 9 gram per opscheplepel (50 gram). Hiervan kunt u minder nemen of ze inpassen in uw dieet door een aardappel minder te nemen. Peulvruchten zijn geen vervangers van groente, omdat ze veel zetmeel en geen vitamine C bevatten. U kunt ze wel eten in plaats van aardappelen (zie ook ‘de vervanging van aardappelen’). Appelmoes, stoofpeertjes, stoofappeltjes en gedroogde vruchten zijn geen vervanging van groente en bevatten veel koolhydraten (rond de 25 gram koolhydraten per schaaltje van 150 gram). Bladgroente kan licht gebonden worden met maïzena, aardappelmeel of bloem. Rauwkost, augurken en zilveruitjes kunnen altijd extra worden gebruikt. Voeg liever geen boter, olie of vette saus toe aan de groente of rauwkost.

De warme maaltijd

Onderstaande warme maaltijd bevat 37 gram koolhydraten: 3 aardappelen, 250 gram groente en 1 portie vlees. Dit kan worden vervangen door:

  • 150 gram nasi

  • 200 gram bami

  • 350 ml peulvruchtensoep

  • 2 pannenkoeken

  • ½ pizza

  • 300 gram stamppot

  • 2 sneetjes bruin brood met hartig beleg en 1 glas melk

Fruit

Fruit bevat koolhydraten, vezels, vitamines en mineralen. Fruit kunt u niet onbeperkt eten. Gebruik 2-3 porties per dag, ingepast in uw dieetadvies. Kies bij voorkeur voor vers fruit. Elke fruitsoort heeft een andere samenstelling. Eet verschillende soorten om zoveel mogelijk verschillende voedingsstoffen binnen te krijgen. Met een portie fruit (± 15 gram koolhydraten) wordt bedoeld:

  • 1 appel, sinaasappel, peer of grapefruit

  • 1 kleine banaan

  • 2 perziken / nectarines

  • 1 plak verse ananas

  • 3 mandarijnen

  • 2 kiwi’s

  • 4 verse pruimen

  • 6 abrikozen

  • 1 klein trosje (15 stuks) druiven

  • ¼- ½ (100 gram) mango

  • 1 klein schaaltje (125 gram) kersen

  • 2 schaaltje aalbessen, aardbeien, bramen of frambozen

  • 1 schijf suiker-, net- of watermeloen

Nagerechten

Melkgerechten zoals yoghurt, kwark, pudding en vla bevatten calcium, eiwit en koolhydraten (melksuiker). En vaak ook toegevoegde koolhydraten in de vorm van suiker. Het koolhydraatgehalte is dan ook erg wisselend. Kies bij voorkeur de magere of halfvolle soorten. In plaats van 1 schaaltje (150 ml) vla met suiker (± 20 gram koolhydraten) kunt u nemen:

  • 1 schaaltje yoghurt met 2 eetlepels muesli

  • 1 schaaltje (kant-en-klare) vruchtenyoghurt

  • 1 schaaltje yoghurt met 1 portie vers fruit

  • 1 schaaltje pap

  • 1 schaaltje vruchtenkwark

  • kopje koffie met 2 bonbons of een petit four

  • kaasplateau met 4 sneetjes stokbrood

Kies bij uitzondering:

  • 1½ bolletje sorbetijs

  • 1½ bolletje yoghurtijs

  • 1 bolletje room- of schepijs

  • 1 waterijsje

Gebak, koek en snoep

Als tussendoortje bij de koffie of thee kunt u kiezen voor zoetigheid. Deze extraatjes leveren altijd koolhydraten. Een tussendoortje (15 gram koolhydraten) kan bestaan uit:

  • 2 volkoren biscuitjes

  • 2 kleine koekjes

  • ½ grote koek zoals stroopwafel, gevulde koek enz.

  • 1 moorkop

  • ½ punt taart

  • 1 plak cake

  • 1 Chocoprins®

  • ½ candybar

  • 2 bonbons

  • 5 blokjes chocola

  • 1 dunne plak (volkoren) ontbijtkoek

  • 3 snoepjes, dropjes of zuurtjes

  • 1 Evergreen®

  • 1 pakje met 2 Sultana’s®

Gebak en grote koeken bevatten vaak veel koolhydraten en veel vet. Deze kunt u beter niet te vaak eten. Om deze in uw dieet in te passen zult u uit uw basisdagmenu iets anders moeten laten staan. Het gebruik van speciale producten voor diabetespatiënten, zoals suikervrije chocolade, gebak en koek, is af te raden. Deze ‘suikervrije’ producten bevatten meestal veel verzadigd vet. Daarnaast kan overmatig gebruik van zoetstoffen eindigend op ‘-ol’ diarree veroorzaken. Ook is de prijs hoger en de smaak anders dan van gewone suiker, wat niet pleit voor het gebruik van deze producten.

Borrelhapjes

Als er voor de gezelligheid bij de borrel wat lekkers op tafel komt, bevat dit vaak koolhydraten en veel vet. Voor ± 15 gram koolhydraten kunt u een keuze maken uit:

  • 5 eetlepels (100 gram) noten of pinda’s

  • 2 eetlepels (40 gram) studentenhaver

  • 4 toastjes met bijvoorbeeld groentesalade, kaas of vleeswaren

  • 5 bitterballen of 1 kroket

  • 2 handjes (20 gram) Japanse mix

  • 1 klein zakje chips

Snacks

Een snack bij de lunch eet iedereen wel eens, maar deze bevat vrijwel altijd koolhydraten en vaak veel (verzadigd) vet. Ook hierbij het advies dit niet te vaak te eten. In plaats van 2 sneetjes brood met halvarine, waarvan 1 met hartig beleg en 1 met zoet beleg (40 gram koolhydraten), kunt u nemen:

  • 1 snee brood met een bolletje huzarensalade en een appel

  • 1 stokbroodje gezond

  • 1 snee brood en een bamibal

  • 1 broodje kroket

Dranken

Thee en koffie zonder melk en suiker, water uit de kraan, bron- en mineraalwater en light frisdranken bevatten geen koolhydraten. Per dag wordt anderhalf tot twee liter vocht aangeraden. (Light) vruchtensappen, ook als ze ongezoet zijn, bevatten wel koolhydraten en kunnen niet onbeperkt worden gedronken. U kunt deze bij uitzondering als variatie op fruit gebruiken. Frisdrank en limonade bevatten veel koolhydraten. Frisdrank kan vervangen worden door de light-variant en voor limonade bestaan verschillende soorten limonade die gezoet zijn met zoetstoffen. Bij normaal gebruik (tot enkele glazen per dag) leveren de zoetstoffen geen risico voor de gezondheid op. Suiker in koffie en thee, vruchtensap en frisdrank geven een snelle stijging van de bloedglucosewaarde. U kunt daarom beter koffie en thee zonder suiker, vers fruit of light frisdranken drinken. In tomaten- of groentesap zitten weinig koolhydraten. 1 glas (150 ml) groente- of tomatensap bevat 5 gram koolhydraten en kunt u gebruiken zonder er iets anders voor weg te laten. Alcoholische dranken bevatten bijna altijd koolhydraten en hebben ook invloed op de bloedsuikerspiegel. Overleg met uw diëtist hoe deze dranken het beste in te passen zijn en wat de invloed kan zijn.

Tussendoortjes zonder koolhydraten

  • stukje kaas of worst

  • rauwkost

  • ei ( bijvoorbeeld met rookvlees of gevuld )

  • vleeswaar met rauwkost ( bijvoorbeeld augurk met boterhamworst )

  • kopje bouillon ( wel veel zout )

  • haring / makreel / zalm

  • kauwgom suikervrij

Meer informatie

Heeft u naar aanleiding van deze informatie vragen, neem dan contact op met de afdeling Diëtetiek. De diëtisten zijn maandag t/m vrijdag van 9.00 -12.00 uur bereikbaar via telefoonnummer 071 582 8047. U kunt voor meer informatie ook terecht bij de volgende instanties:

Terug naar boven