Zelf katheteriseren

Zelf-katheterisatie is het zelf leeg maken van uw blaas met een katheter. U leert zelf katheteriseren als u niet meer zelf kunt plassen (= retentie). Of als er na het plassen urine in uw blaas achterblijft(= residu). Er blijft dan te veel urine in uw blaas. Daardoor moet u vaak kleine beetjes plassen en/of u moet vaak heel nodig plassen (= aandrang).Deze folder is voor mensen die zichzelf gaan katheteriseren.

Wat is zelf katheteriseren?

Katheterisatie is het leegmaken van de blaas met een katheter. Als u dit zelf doet, noemen we dit ‘zelfkatheterisatie’.

Een katheter is een dun plastic slangetje. Het slangetje is speciaal gemaakt om de blaas leeg te maken.

Er zijn veel verschillende soorten katheters. Samen met u kiezen we een katheter die bij u past.

De verpleegkundige leert u hoe u zichzelf katheteriseert.

Zelf katheteriseren heet ook wel Clean Intermittent Self Catheterisation (CIC). Dit betekent: ‘het op vaste tijdstippen inbrengen van een katheter in de plasbuis om de blaas te legen’.

Wanneer zelf katheteriseren?

U kunt niet meer zelf plassen (retentie) of u kunt de blaas niet meer helemaal leeg plassen (residu). Er blijft dan te veel plas in de blaas achter. Meestal heeft u dan de volgende klachten:

• u plast kleine beetjes
• u verliest plas
• u moet vaak heel nodig plassen (= heftige aandrang).

Wanneer zelf-dilatatie?

• waarom u uw blaas niet meer goed kunt leegplassen
• of hoe de vernauwing is ontstaan.

Waarom is zelf katheterisatie nodig?

• om ervoor zorgen dat er geen plas in uw blaas achterblijft
• om urineweginfecties (bijvoorbeeld blaasontsteking) te voorkomen
• om schade aan de blaas of nieren te voorkomen
• om beter te controleren wanneer en hoe u de blaas leegt.

Hoe vaak moet ik katheteriseren?

• Bij zelf-dilatatie: U katheteriseert minimaal 1 tot 2 keer per week. Dit helpt om te voorkomen dat het littekenweefsel terugkomt.
  
  
• Kunt u nog wel plassen? Maar blijft er urine achter in uw blaas? Hoe vaak u moet katheteriseren, hangt dan af van hoeveel urine in uw blaas achterblijft. Dit kan van 1 tot 4 keer per dag zijn. De verpleegkundige bespreekt dit met u.
• Kunt u helemaal niet meer plassen? Dan moet u 4 tot 6 keer per dag katheteriseren. Per keer mag er niet meer dan 500 ml plas uit uw blaas komen. U ontdekt zelf hoe vaak u moet katheteriseren. U bespreekt dit met uw verpleegkundige of arts.

Het aanleren van zelf katheterisatie

• Lees deze folder van tevoren goed door.
• Koop een maatbeker van minimaal een halve liter (500 ml).
• Zorg voor een rol wattenschijfjes.

Het stappenplan

• Zorg voor een rustige, schone plek om te zitten of te staan, bijvoorbeeld een ruime wc of badkamer met wc.
• Zorg dat de maatbeker vlak bij u staat.
• Was uw handen goed met water en zeep. Was ook uw duimen goed.
• Controleer of de verpakking van de katheter heel is. Volg daarna de gebruiksaanwijzing.

• Houd de schaamlippen open.
• Maak de buitenkant rond de opening van de plasbuis schoon met een schoon, nat gaasje of watje. Dat mag gewoon met kraanwater!

• Trek de voorhuid naar achteren (indien aanwezig).
• Maak de eikel schoon met een schoon, nat gaasje of watje. Dat mag gewoon met kraanwater!

Bij vrouwen: Zorg dat u de opening van de plasbuis voelt of ziet. Gebruik eventueel een spiegeltje. Schuif de katheter voorzichtig in de plasbuis.

Bij mannen: Knijp lichtjes in de eikel, zodat de opening van de plasbuis open gaat. Schuif de katheter voorzichtig in de plasbuis. Gaat de katheter niet makkelijk verder (= weerstand)? Stop dan even en ontspan. Zucht een keer. Schuif de katheter rustig verder. Stop als er plas uitkomt.

Tips bij zelfkatheterisatie

• Breng de katheter rustig in. Neem hiervoor de tijd. Probeer te ontspannen.
• Bij het inbrengen kan er een beetje bloed uit de katheter komen. Er kan ook een klein klontje bloed (= stolsel) meekomen. Dat is niet erg. Soms zit er een beetje bloed op het uiteinde van de katheter. Drink dan wat extra water; dit helpt om de blaas/plasbuis te spoelen.
• Drink genoeg: ongeveer 1,5 tot 2 liter per dag. Drink minder als uw arts dit met u heeft afgesproken. Let hier vooral op tijdens de eerste dagen dat u katheteriseert. Dit helpt om een urineweginfectie (blaasontsteking) te voorkomen.
• Bewaar de katheters op een schone, droge plaats. Controleer tot wanneer u de katheters kunt gebruiken (= houdbaarheid).
• Zorg ervoor dat u regelmatig ontlasting (poep) heeft. Het helpt om genoeg vezels te eten. Vezels zitten bijvoorbeeld in groente, fruit, peulvruchten en granen, zoals bruinbrood, zemelen, volkoren-pasta’s, havermout en ontbijtproducten. De verpleegkundige kan u hierover advies geven.

Wanneer moet u contact opnemen?

• U heeft klachten van een blaasontsteking. Bijvoorbeeld: koorts, koude rillingen, pijn bij het plassen, troebele plas, bloed bij de plas en moeheid;
• Het inbrengen van de katheter doet pijn;
• Het wordt steeds moeilijker om de katheter in te brengen;
• U vindt het lastig om te katheteriseren als u bijvoorbeeld werkt, op bezoek bent of op vakantie gaat.
• U vindt het moeilijk om zelf katheterisatie vol te houden.

Let op:

Tot slot

• uw (geldige) identiteitsbewijs (paspoort, ID-kaart, rijbewijs);
• uw medicatie-overzicht. Dat is een lijst met de medicijnen die u nu gebruikt. U haalt deze lijst bij uw apotheek.

Vragen

• Binnen 2 weken na een operatie, ingreep of behandeling: u kunt bellen naar de verpleegafdeling Urologie in Leiderdorp, telefoonnummer: 071 582 9019.
• Na 2 weken kunt u contact opnemen met de huisartsenpost (HAP).