krijgt of heeft een persoonlijk advies gekregen voor een zoutbeperkt dieet. Deze folder dient als aanvulling op het advies van de diëtist. U kunt hem onder meer gebruiken als naslagwerk bij uw dagelijkse keuze van voedingsmiddelen.

Zout

Zout komt zowel in het lichaam als in de voeding voor en bestaat uit 2 mineralen. De scheikundige naam hiervoor is natriumchloride (NaCl). Wanneer het gaat over de effecten van zout gaat het vrijwel altijd over de effecten van het natrium. Zout is een mineraal dat van nature in bijna alle voedingsmiddelen aanwezig is of het wordt om verschillende redenen aan de voeding toegevoegd, bijvoorbeeld ter verbetering van de smaak of als conserveermiddel. Het meeste zout haalt men uit keukenzout. Behalve keukenzout zijn er nog andere soorten zout, bijvoorbeeld: tafelzout, Jozozout

®

, aromazout, zeezout, knoflookzout, kruidenzout. Al deze soorten bevatten evenveel zout. Minder zout zit in mineraalzout, LowSalt

®

en halvazout. Dieetzout bevat geen of minder zout/natrium. Het natrium is dan vervangen door een ander mineraal, namelijk kalium. Mensen met verminderde nierfunctie mogen dit niet gebruiken vanwege de kans op een te hoog kaliumgehalte in het bloed. Overleg met de diëtist over het gebruik hiervan.

Waarom minder zout?

Zout speelt een belangrijke rol in de waterhuishouding oftewel de vochtbalans in ons lichaam. Een zoutbeperkt dieet kan om verschillende redenen voorgeschreven worden: Bijvoorbeeld bij hoge bloeddruk (hypertensie), nierproblemen (bijv. nierinsufficiëntie), oedeem (vocht vasthouden), hartfalen of bij bepaalde medicatie (ACE-remmers en diuretica bijvoorbeeld). Het evenwicht tussen de opname en uitscheiding van zout is dan verstoord.

Waar zit zout in?

Vrijwel alle voedingsmiddelen bevatten zout, van nature en / of door de fabrikant toegevoegd. Fabrikanten voegen aan voedingsmiddelen zout toe ter verbetering van de smaak en voor de conserverende werking (zouten of pekelen). Doordat zout in veel producten is toegevoegd, krijgt de Nederlander veel meer zout binnen dan nodig is. Dit is gemiddeld 9 gram zout per persoon per dag. Onder normale omstandigheden is er eigenlijk slechts 1 gram zout nodig. Het dieetadvies (de zoutbeperking) is 5-6 gram per dag om ook wel voldoende voedingsstoffen per dag binnen te krijgen. In uitzonderlijke gevallen is een strengere beperking nodig.

Licht zoutbeperkt dieet = 5-6 gram zout per dag

Belangrijke bronnen van zout

Etiketten en verpakkingen

Bij levensmiddelen waaraan geen zout is toegevoegd, zoals melk, groenten, vlees en vis, mag op het etiket staan dat het zoutgehalte uitsluitend is toe te schrijven aan van nature voorkomend zout. Op sommige etiketten staat het zoutgehalte alleen weergegeven in een percentage. Dat is het percentage van de referentie-inname. Het cijfer kan voor misverstanden zorgen. Als er staat dat een product 67% van de referentie-inname bevat, lijkt het alsof er nog meer zout gegeten moet worden. Dat is niet zo, want het advies van 6 gram is een bovengrens. Het is beter om minder dan 6 gram binnen te krijgen. Soms zetten fabrikanten een claim op het etiket. Claims zijn beweringen die wettelijk zijn vastgelegd. De volgende claims kunnen op het etiket staan:

  • Verlaagd zout: minder dan 25% zout in vergelijking met het oorspronkelijke product.

  • Zoutarm: minder dan 0,3 gram zout per 100 gram.

  • Zeer laag zoutgehalte: minder dan 0,1 gram zout per 100 gram.

  • Zoutloos: minder dan 0,0125 gram zout per 100 gram.

  • Geen zout toegevoegd: Aan het product is geen zout toegevoegd. Het product bevat maximaal 0,3 gram zout per 100 gram.

Als u op een verpakking kijkt kunt u zien hoeveel zout een product per 100 gram (of per portie) bevat.

etiket

Praktische toepassingen

Gun uzelf de tijd om te wennen aan een nieuwe, zoutarme smaak. Door minder/geen zout te gebruiken bij de bereiding van de warme maaltijd passen de smaakpapillen zich aan en ervaart u minder zout als net zo lekker. Zout eten is een gewenningsproces. Wie gewend is aan veel zout vindt dat lekker. De basisregels om de hoeveelheid zout in uw voeding te beperken zijn:

  • Gebruik geen zout bij het koken.

  • Voeg aan tafel geen zout toe aan uw eten.

  • Gebruik zo min mogelijk of helemaal geen producten die veel zout bevatten.

Niet of zo min mogelijk eten

De volgende producten bevatten altijd veel zout; deze kunt u dus beter niet of zo min mogelijk eten:

  • Kant-en-klare soep

  • Bouillon, zowel blokjes als poeder

  • Gemarineerd, gekruid, gerookt of gepaneerd vlees, vis, kip en vleesproducten

  • Zure haring, zoute haring, vis uit blik of glas

  • Schaal- en schelpdieren (bevatten van nature veel zout)

  • Groenten uit blik en glas en diepvriesgroente à la crème

  • Houdbare snijbonen, houdbare rode kool en (houdbare) zuurkool

  • Kant-en-klare maaltijden en gerechten

  • Kant-en-klare aardappelproducten

  • Mixen voor gerechten

  • Smaakmakers met zout, zoals ketjap (zowel zoete als zoute), ketchup, Maggi

    ®

    strooiaroma, kant-en-klare kruidenmixen, juspoeder, justabletten, sauzen, ve-tsin

  • Hartige snacks zoals frikandellen, kroketten, pizza’s, saucijzenbroodjes, chips, zoute pinda’s

  • Augurken, zilveruitjes en ander zoetzuur

  • Gezouten tomaten- en groentesap

Vlees

De meeste vleeswaren bevatten zout. Gebruik geen (of zeer beperkt) sterk gezouten vleeswaren zoals rookvlees, rauwe ham, cervelaatworst, bacon, salami en corned beef. Gebruik liever licht gezouten vleeswaren zoals fricandeau, kalkoenfilet, kipfilet en rosbief. Behalve “licht gezouten” vleeswaren zijn ook natriumarme vleeswaren verkrijgbaar. U kunt ook zelf natriumarm vleesbeleg maken, door bijvoorbeeld een restje ongezouten vlees van de warme maaltijd te gebruiken op brood.

Kaas

In gewone kaas zit veel zout, kies dit met mate. Het maakt niet uit of het gaat om jonge, jong belegen of oude kaas. Er zijn in de supermarkt en/of kaaswinkel kazen met minder zout verkrijgbaar.

Voedingsadvies

Brood en vervangingen (beschuit crackers etc.)

Bij voorkeur maximaal 6 per dag, anders in overleg met uw diëtist

Hartig beleg (Licht gezouten of minder zout)

Bij voorkeur maximaal 3, anders in overleg met uw diëtist

Dieetmargarine of -halvarine

Ongezouten

Melkproducten

Gewoon

Warme maaltijd

Zonder zout of zoute smaakmakers bereiden Geen kant en klaar maaltijden

Tussendoortjes

Zonder zout

Zoutarme producten

In de supermarkt zijn ook speciale producten te koop bereid met minder zout. Deze hebben op het etiket staan: ‘natriumarm’ of ‘met minder zout’ of ‘zoutarm’. Voorbeelden hiervan zijn: zoutarme vlees-, kip- en viskruiden, zoutarm bouillonpoeder of zoutarme bouillontabletten. Zoutarme Aromat

®

, zoutarme ketjap, zoutarm juspoeder. Vaak bevatten deze producten inderdaad veel minder zout. Maar vaak is wel een ander mineraal toegevoegd namelijk kalium. Overleg met uw diëtist of u deze kaliumverrijkte producten veilig kan gebruiken!

Kruiden en specerijen

Als u de warme maaltijd zonder zout en zonder smaakmakers bereid, zal dit een vrije flauwe smaak krijgen. Kruiden en specerijen kunnen dan helpen de maaltijd wat smaak te geven, zodat u uw dieet goed kunt blijven volgen en toch met smaak kan eten. Met de onderstaande kruidenwijzer, kunt u de gerechten op smaak maken.

Kruid/ specerij

te gebruiken in

Basilicum

soep, saus, eiergerechten, vis, vlees, witten bonen, pasta, tomaat, rauwkost

Bieslook

Komkommer, tomaat, soep, saus, salade, eiergerechten, aardappelen, rauwkost, vis, kaas, kwark

Bonenkruid

Tuinbonen, sperziebonen, peulvruchten, koolsoorten, wortelen, tomaten, gegrild vlees

Cayennepeper

Peulvruchten, rijst en pastagerechten

Chilipoeder

Peulvruchten, rijst en pastagerechten

Citroenmelisse

Salades, vis, vruchten

Dille

Vis, kip, erwten, rauwkost, tomaat, wortel, koolsoorten, aardappelen, eiergerechten

Dragon

Vis, peulvruchten, vlees, sla, tomaat, saus, eiergerechten

Foelie

Soep, koolsoorten

Gember(poeder)

Kip, varkensvlees, kippenlevertjes

Kerrie

Soep, vlees, kip, (bloem)kool, saus, champignons

Kervel

Soep, rauwkost, vis, eiergerechten, tomaat, kalfsvlees, aardappel

Knoflook

Kaas, aardappels, vlees, kip, eiergerechten, komkommer, tomaat, taugé

Koriander

Vlees, kip, avocado, sperziebonen, groenten, rijst

Kruidnagel

Rode kool, bietjes, bruine bonen, vleesgerechten

Laos

Vleesgerechten

Laurierblad

Rundvlees, marinade, soep, rode kool

Lavas

Soep, saus, vis, gehakt, sperziebonen, wortelen

Marjolein

Soep, vlees, vis, tomaat, peulvruchten, salades

Mierikswortel

Saus, vlees, mayonaise

Munt

Salades, vlees, tuinbonen, aardappelen

Mosterd(poeder)

Vis, rauwkost

Nootmuskaat

Groenten, aardappel

Oregano

Soep, tomaat, vlees, vis, pasta, rauwkost

Paprikapoeder

Soep, kip, vlees, vis, aardappelen, eiergerechten

Peper

Soep, rauwkost, tomaat, vlees, vis, kip eiergerechten

Peterselie

Soep, groenten, saus, rauwkost, vis, aardappelen, eiergerechten

Rozemarijn

Soep, saus, rauwkost, vlees, vis, kaasgerechten, pasta’s, gebakken aardappelen

Salie

Vlees, vis, salades, fruit, bonen, gebakken aardappelen

Selderij

Vis, varkensvlees, gehakt, groenten, bami, nasi

Tijm

Soep, saus, vlees, vis, groenten

Venkel

Vis, peulvruchten, salades, saus

Overige adviezen t.a.v. hoge bloeddruk

Drop en zoethout

Drop (zowel de zoete als zoute variant) en zoethout (of -thee) bevatten zoethoutwortelextract (een stofje dat glycyrrizine heet). Het komt voor in alle dropsoorten(zoete en zoute drop, Engelse drop) en in keelpastilles zoals Pottertjes

®

en Wybertjes

®

. Zoethoutwortelextract zit ook in sommige kauwgomsoorten, bepaalde kruidentheesoorten en sommige hoestdranken. Door dit stofje kan de bloeddruk te hoog worden, daarom wordt dit afgeraden bij een zoutbeperkt dieet.

Gezond gewicht

Een gezond gewicht draagt bij aan een gezond lichaam. Indien u te zwaar bent, is de kans dat uw bloeddruk te hoog is ook groter. Afvallen kan dan helpen uw bloeddruk te normaliseren.

Voldoende lichaamsbeweging

Indien u een te hoge bloeddruk heeft, kan wat extra lichaamsbeweging helpen af te vallen en helpen de bloeddruk iets lager te krijgen. Bouw de lichaamsbeweging rustig op.

Alcoholgebruik

Als u dagelijks meer dan 1 tot 2 glazen alcohol drinkt, krijgt u hiermee extra calorieën binnen. Hierdoor kunt u zwaarder worden. Ook uw bloeddruk kan hierdoor stijgen. Het advies is om uw alcoholinname te matigen naar maximaal 1 glas per dag en dit niet dagelijks te nuttigen.

Roken

Niet (of minder) roken.

Meer informatie

Heeft u naar aanleiding van deze informatie vragen, neem dan contact op met de afdeling Diëtetiek van Alrijne Ziekenhuis. De diëtisten zijn op maandag t/m vrijdag bereikbaar van 9:00-12:00 uur via telefoonnummer 071 582 8047. U kunt voor meer informatie ook terecht bij de volgende websites: www.zoutbeperkt.nl www.nierstichting.nl https://www.nieren.nl/recepten www.smakelijketenzonderzout.nl www.dieetbijhartfalen.nl www.nosalt.nl

Terug naar boven